Đánh giá rủi ro an ninh mạng là gì?

Một bài đánh giá rủi ro an ninh mạng toàn diện sẽ đánh giá nhiều lớp trong vị thế bảo mật của tổ chức, từ hạ tầng kỹ thuật đến các yếu tố về con người. Nhờ đó, các tổ chức có thể xác định rủi ro một cách có hệ thống và xây dựng các chiến lược đúng mục tiêu để giảm thiểu rủi ro.

Các thành phần cốt lõi của bài đánh giá rủi ro an ninh mạng

Bài đánh giá rủi ro có cấu trúc tốt bao gồm một số bước then chốt:

1. Xác định phạm vi

Hoạt động đánh giá rủi ro an ninh mạng bắt đầu từ việc xác định phạm vi. Điều này có nghĩa là xác định chính xác xem bạn sẽ đánh giá phần nào của tổ chức, bất kể là một đơn vị kinh doanh cụ thể, một ứng dụng hay toàn bộ môi trường CNTT của doanh nghiệp. Khi có phạm vi rõ ràng, bạn sẽ tránh được tình trạng bỏ sót và duy trì sự tập trung. Việc xác định phạm vi nên bao gồm:
 

• Hạ tầng vật lý như máy chủ, máy tính để bàn, thiết bị di động và các điểm cuối IoT.
• Các hệ thống phần mềm như công cụ nội bộ, nền tảng đám mây, ứng dụng của bên thứ ba và cơ sở dữ liệu.
• Lớp mạng, bao gồm cả việc phân đoạn, quyền truy cập từ xa và các dịch vụ dành cho bên ngoài.
• Mọi người, bao gồm cả vai trò người dùng, cấp độ quyền truy cập, cũng như các hoạt động kỹ thuật số của nhân viên, nhà thầu và nhà cung cấp.
   

2. Xác định tài sản

Sau khi bạn thiết lập rõ phạm vi, bước tiếp theo là xác định tài sản. Bước này bao gồm việc kiểm kê mọi thứ có giá trị trong phạm vi đã xác định, có thể hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh. Tài sản bao gồm:
 

• Phần cứng vật lý như máy tính xách tay, máy chủ, bộ định tuyến và thiết bị lưu trữ.
• Các hệ thống phần mềm như hệ điều hành, ứng dụng theo lĩnh vực kinh doanh, công cụ bảo mật và mã tùy chỉnh.
• Hạ tầng mạng, bao gồm cả điểm truy cập không dây, VPN, tường lửa và hệ thống DNS.
• Mọi người, chẳng hạn như nhân viên, quản trị viên, người dùng bên thứ ba, cùng thông tin xác thực quyền truy cập và danh tính kèm theo.
   

Mỗi tài sản nên được phân loại dựa trên mức độ thiết yếu đối với hoạt động kinh doanh.

3. Xác định chính xác mối đe dọa

Mối đe dọa là bất kỳ sự kiện, tác nhân hoặc điều kiện tiềm ẩn nào có thể gây hại bằng cách khai thác lỗ hổng trong hệ thống, mạng, ứng dụng hoặc quy trình. Đó chính là phần "sai sót nào có thể xảy ra" trong một kịch bản rủi ro.

Mối đe dọa có thể là:

• Có chủ đích, chẳng hạn như khi tội phạm mạng phát động một cuộc tấn công lừa đảo qua mạng hoặc người dùng nội bộ lạm dụng quyền truy cập của mình.
• Vô tình, chẳng hạn như khi tường lửa bị sai cấu hình hoặc nhân viên gửi dữ liệu nhạy cảm cho nhầm người.
• Do tác động từ môi trường, bao gồm tình trạng hỏa hoạn, lũ lụt hoặc mất điện làm gián đoạn hoạt động vận hành hay gây hư hại thiết bị.

Mối đe dọa có thể nhắm vào phần cứng (ví dụ: đánh cắp máy tính xách tay), phần mềm (ví dụ: khai thác lỗ hổng trong ứng dụng), mạng (ví dụ: chặn lưu lượng chưa mã hóa) hoặc con người (ví dụ: lừa người dùng chia sẻ mật khẩu).

4. Đánh giá lỗ hổng

Lỗ hổng là điểm yếu trong hệ thống, ứng dụng, quy trình hay hành vi của con người mà mối đe dọa có thể khai thác để gây hại hoặc tạo ra kết quả trái phép. Đó chính là phần "sai sót có thể xảy ra như thế nào" trong kịch bản rủi ro.

Lỗ hổng có thể xuất hiện theo nhiều cách:
 

• Phần cứng. Máy tính xách tay không được mã hóa, vi chương trình lỗi thời hoặc cổng không an toàn.
• Phần mềm. Ứng dụng chưa được vá lỗi, thông tin xác thực mặc định hoặc mã không an toàn.
• Mạng. Cổng mở, việc mật mã hóa yếu hoặc cách phân đoạn kém hiệu quả.
• Yếu tố con người. Mật khẩu được dùng lại, tình trạng đào tạo chưa đầy đủ hoặc đặc quyền truy cập quá mức.
   

Lỗ hổng không tự động dẫn đến sự cố, nhưng sẽ gây ra rủi ro khi kết hợp với một mối đe dọa phù hợp. Ví dụ: Một máy chủ web đang chạy phần mềm lỗi thời sẽ dễ bị tấn công. Nếu một tác nhân đe dọa quét tìm và khai thác lỗ hổng đó, tổ chức có thể phải đối mặt với tình trạng rò rỉ dữ liệu.

5. Đánh giá các biện pháp kiểm soát hiện có

Sau khi xác định được các mối đe dọa và lỗ hổng, đã đến lúc bạn cần đánh giá các biện pháp kiểm soát hiện có để giảm thiểu những mối đe dọa và lỗ hổng đó. Các biện pháp kiểm soát được chia thành 3 loại chính:
 

• Phòng ngừa. Chẳng hạn như tường lửa, phần mềm chống vi-rút và tính năng xác thực đa yếu tố.
• Phát hiện. Bao gồm các hệ thống phát hiện xâm nhập cũng như công cụ quản lý sự kiện và thông tin bảo mật (SIEM).
• Khắc phục. Bao gồm các ví dụ như phương án sao lưu và kế hoạch khôi phục sau thảm họa.
   

Điều quan trọng là phải đánh giá được phạm vi trên khắp:
 

• Phần cứng. Có các biện pháp bảo mật vật lý như kiểm soát truy cập bằng thẻ, mã hóa thiết bị hoặc quy trình tiêu hủy an toàn không?
• Phần mềm. Có áp dụng các biện pháp quản lý bản vá và phát triển an toàn không?
• Mạng. Có đang phân đoạn lưu lượng, ghi nhật ký đúng cách và dùng TLS cho hoạt động giao tiếp được mã hóa không?
• Con người. Nhân viên có được đào tạo để nâng cao nhận thức về hành vi lừa đảo qua mạng không? Các chính sách truy cập có tuân theo nguyên tắc đặc quyền tối thiểu không?
   

Thông qua hoạt động đánh giá này, bạn sẽ hiểu rõ mức độ hiệu quả của các biện pháp phòng thủ hiện tại và những lỗ hổng đang tồn đọng.

6. Xác định khả năng xảy ra và tầm tác động

Với mỗi kịch bản rủi ro đã xác định, hãy ước tính:
 

• Khả năng xảy ra. Mối đe dọa có xác suất xảy ra đến mức nào, xét theo các biện pháp kiểm soát hiện tại?
• Tầm tác động. Nếu mối đe dọa xảy ra thì sao – tổn thất tài chính, lộ dữ liệu, gián đoạn dịch vụ?
   

Hãy cân nhắc đến tình trạng gián đoạn kinh doanh, chịu biện pháp phạt tiền theo quy định, tổn hại uy tín và chi phí vận hành. Ví dụ: Lỗi phần cứng hoặc sự cố mạng có thể gây ra tình trạng gián đoạn trên diện rộng, trong khi một cuộc tấn công lừa đảo qua mạng có thể dẫn đến tình trạng mất dữ liệu do thông tin xác thực bị xâm phạm.

7. Tính toán rủi ro

Bây giờ, hãy kết hợp khả năng xảy ra và tầm tác động để xác định mức xếp hạng rủi ro cho từng kịch bản.

Ví dụ:

Kịch bản rủi ro	Khả năng xảy ra	Tầm tác động	Mức rủi ro
Mã độc tống tiền trên các máy chủ lỗi thời	Cao	Cao	Nghiêm trọng
Quy tắc tường lửa bị sai cấu hình	Trung bình	Trung bình	Bình thường
Email lừa đảo qua mạng vượt qua các bộ lọc	Cao	Thấp	Bình thường

Nhờ đó, bạn có thể ưu tiên những vấn đề nào cần chú ý khẩn cấp và những vấn đề nào có thể chấp nhận được hoặc trong ngưỡng cho phép.

8. Đề xuất biện pháp giảm thiểu

Với mỗi rủi ro ở mức độ cao hoặc nghiêm trọng, hãy đề xuất các hành động để giảm thiểu vấn đề. Các đề xuất có thể bao gồm:
 

• Phần cứng. Bắt buộc tiến hành việc lưu trữ được mã hóa, cài đặt khởi động an toàn và khóa các cổng không dùng đến.
• Phần mềm. Triển khai việc vá lỗi theo định kỳ và dùng các công cụ quét mã trong quy trình phát triển.
• Mạng. Giới thiệu hoạt động phân đoạn mạng và triển khai hệ thống ngăn chặn xâm nhập.
• Con người. Mở rộng chương trình đào tạo nâng cao nhận thức về bảo mật cũng như thực thi các biện pháp kiểm soát truy cập và xác minh danh tính mạnh hơn.
   

Các đề xuất nên cân bằng giữa việc giảm bớt rủi ro với chi phí, độ phức tạp và tầm tác động đến khả năng sử dụng.

9. Ghi chép tài liệu và báo cáo

Một bàn đánh giá rủi ro toàn diện cần được ghi chép rõ ràng và chia sẻ với các bên liên quan ở nhiều cấp độ. Báo cáo thường bao gồm phần tóm tắt tổng quan dành cho lãnh đạo, các phát hiện kỹ thuật chi tiết dành cho đội ngũ CNTT và bảo mật, cũng như các mục hành động cần ưu tiên. Các thành phần trực quan như bản đồ nhiệt, sơ đồ kiến trúc và bảng biểu thường giúp truyền đạt các rủi ro phức tạp theo cách hiệu quả hơn. Tài liệu nên bao gồm danh mục tài sản, các mối đe dọa và lỗ hổng đã xác định, các biện pháp kiểm soát hiện tại, xếp hạng rủi ro, cũng như biện pháp giảm thiểu được đề xuất. Báo cáo cũng nên nêu rõ ai chịu trách nhiệm cho từng hành động và khi nào sẽ tiến hành việc đánh giá tiếp theo. Tính minh bạch và rõ ràng sẽ giúp tạo được sự đồng thuận và giúp các đội ngũ thống nhất với nhau.

10. Đánh giá và lặp lại

Đánh giá rủi ro không phải là hoạt động diễn ra một lần, mà là một phần trong chu trình liên tục. Công nghệ phát triển, quy trình kinh doanh thay đổi và các mối đe dọa mới liên tục xuất hiện. Dưới đây là một số mẹo để bạn luôn kiên cường và sẵn sàng.
 

• Lên lịch đánh giá thường xuyên (hàng quý, hàng năm hoặc sau các thay đổi lớn).
• Tự động hóa ở mọi nơi có thể thực hiện được (quét lỗ hổng liên tục, giám sát điểm cuối).
• Điều chỉnh các biện pháp kiểm soát khi rủi ro mới xuất hiện – đặc biệt là xung quanh quy trình làm việc từ xa, phụ thuộc chuỗi cung ứng hoặc công cụ AI tạo sinh.

Hoạt động đánh giá rủi ro an ninh mạng chỉ mạnh bằng quy trình phía sau nó. Việc tuân thủ các cách làm tốt nhất giúp bảo đảm các đánh giá diễn ra hiệu quả, có thể lặp lại và phù hợp với các ưu tiên kinh doanh.

Bắt đầu với các mục tiêu rõ ràng

Trước khi bắt đầu, điều quan trọng là phải xác định được hoạt động đánh giá cần đạt được mục tiêu gì. Đó có thể là xác định tài sản quan trọng và các mối đe dọa tiềm ẩn, đáp ứng yêu cầu tuân thủ, giảm khả năng xảy ra sự cố hoặc củng cố cho các khoản đầu tư bảo mật trong tương lai. Đặt mục tiêu rõ ràng ngay từ đầu giúp bảo đảm hoạt động đánh giá luôn đúng trọng tâm, phù hợp và thực tiễn trong suốt quy trình.

Bao gồm đúng các bên liên quan

Hoạt động đánh giá rủi ro không chỉ là một nhiệm vụ CNTT, mà cần có dữ liệu đầu vào từ khắp tổ chức. Đội ngũ bảo mật và CNTT mang đến chuyên môn kỹ thuật, trong khi đội ngũ pháp lý và tuân thủ cung cấp hướng dẫn về rủi ro theo quy định. Đội ngũ điều hành và nhân sự có thể nêu bật các mối lo ngại về quy trình và nhân sự, còn ban lãnh đạo điều hành chịu trách nhiệm bảo đảm sự nhất quán với mục tiêu kinh doanh. Việc bao gồm nhiều góc nhìn giúp bảo đảm hoạt động đánh giá nắm bắt đầy đủ các loại rủi ro, từ cấu hình sai phần mềm đến hành vi của con người.

Quyết định giữa hoạt động đánh giá nội bộ hoặc bên ngoài

Không có một cách tiếp cận duy nhất tốt nhất để thực hiện hoạt động đánh giá rủi ro. Đánh giá nội bộ thường tiết kiệm chi phí hơn và tận dụng được kiến thức trong tổ chức, nhưng có thể bỏ sót điểm mù hoặc thiếu công cụ chuyên dụng. Đánh giá bên ngoài mang đến góc nhìn mới, khách quan và chuyên môn sâu hơn, dù cho có thể tốn kém hơn và những người thực hiện việc đánh giá thường ít quen thuộc với các hệ thống nội bộ. Nhiều tổ chức chọn cách tiếp cận kết hợp: dùng đội ngũ nội bộ để rà soát định kỳ, đồng thời mời chuyên gia bên ngoài khi cần xem xét sâu hơn hoặc khi yêu cầu tuân thủ đòi hỏi điều đó.

Chọn chiến lược xử lý rủi ro phù hợp

Sau khi xác định rủi ro, tổ chức cần quyết định cách phản hồi. Một số rủi ro có thể được chấp nhận nếu nằm trong ngưỡng chịu đựng của công ty. Một số rủi ro khác có thể tránh được hoàn toàn bằng cách loại bỏ hệ thống hoặc hoạt động gây ra rủi ro đó. Rủi ro cũng có thể được chuyển giao cho bên thứ ba, chẳng hạn như thông qua bảo hiểm hoặc thỏa thuận theo hợp đồng. Phổ biến nhất là tổ chức chọn giảm thiểu rủi ro bằng cách áp dụng các biện pháp kiểm soát để hạ thấp xác suất hoặc tầm tác động xuống mức chấp nhận được. Chiến lược phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu kinh doanh, mức độ chấp nhận rủi ro và các tài nguyên sẵn có.

Ghi lại mọi thứ

Duy trì tài liệu chính xác đóng vai trò rất quan trọng cho cả thành công ngắn hạn và dài hạn. Điều này giúp tổ chức duy trì khả năng tuân thủ các quy định trong ngành, theo dõi các thay đổi và xu hướng theo thời gian, cũng như đưa ra quyết định nhanh hơn, có cơ sở hơn. Tài liệu tốt cũng giúp đơn giản hóa việc kiểm toán, rút gọn các đợt xem xét bảo mật và duy trì tính liên tục ngay cả khi đội ngũ hoặc hệ thống thay đổi.

Hành động dựa trên các kết quả phát hiện được

Giá trị của hoạt động đánh giá rủi ro nằm ở cách sử dụng kết quả. Các lỗ hổng có mức rủi ro cao nên được xử lý trước và các bước khắc phục nên phù hợp với các mục tiêu bảo mật rộng hơn. Phân công trách nhiệm cho từng hành động, theo dõi tiến độ và đánh giá lại thường xuyên để bảo đảm các cải tiến được duy trì. Hãy xem các kết quả phát hiện được như một phần của quy trình liên tục – chứ không phải hoạt động chỉ diễn ra một lần – và đưa việc theo dõi đến cùng vào văn hóa bảo mật của bạn.

Đánh giá theo tần suất phù hợp

Công nghệ thay đổi nhanh chóng và hoạt động đe dọa cũng vậy. Điều đó có nghĩa là hoạt động đánh giá rủi ro nên diễn ra nhiều lần mỗi năm, đặc biệt là trong các môi trường có rủi ro cao. Các ngành như tài chính và chăm sóc sức khỏe thường đánh giá lại theo quý hoặc nửa năm một lần. Các doanh nghiệp nhỏ hơn có thể làm việc này hàng năm hoặc sau những thay đổi lớn về hạ tầng. Các công ty ưu tiên đám mây hoặc đang tăng trưởng nhanh có thể cần đánh giá thường xuyên hơn nữa để theo kịp các bề mặt tấn công đang thay đổi. Một hành động sáng suốt khác là đánh giá lại sau những sự kiện lớn như sáp nhập, vi phạm hoặc cập nhật theo quy định.

Để đi trước các mối đe dọa mới nổi và lồng ghép an ninh mạng vào các quyết định kinh doanh tổng thể, hãy tích hợp hoạt động đánh giá rủi ro an ninh mạng thường xuyên vào các hoạt động bảo mật của bạn. Một số giải pháp có thể giúp bạn thiết lập quy trình hiệu quả. Các giải pháp quản lý sự kiện và thông tin bảo mật (SIEM) như Microsoft Sentinel sẽ góp phần liên kết các sự kiện, xác định điều bất thường và ưu tiên cảnh báo bằng dữ liệu phân tích được tích hợp sẵn cùng thông tin về mối đe dọa. Các giải pháp phát hiện và phản hồi mở rộng (XDR) cung cấp khả năng quan sát sâu vào các đường tấn công tiềm ẩn trên điểm cuối, danh tính, email và ứng dụng đám mây. Kết hợp SIEM và XDR thành giải pháp hoạt động bảo mật hợp nhất giúp đội ngũ phòng thủ nhìn thấy rủi ro trên toàn bộ tài sản số của mình và thực hiện hành động phối hợp nhanh hơn. Các giải pháp AI dành cho an ninh mạng như Microsoft Security Copilot sẽ góp phần diễn giải tín hiệu để làm nổi bật thông tin chuyên sâu và đề xuất các bước tiếp theo.